Փոքրիկ իշխանը / 小王子 — czytaj online. Strona 4

Ormiańsko-chińska dwujęzyczna książka

Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի

Փոքրիկ իշխանը

安托萬·德·聖-修伯里

小王子

— Եթե ես մի որևէ գեներալի հրամայեմ, որ թիթեռի նման ծաղկից ծաղիկ թռչի կամ ողբերգություն գրի, կամ էլ ճայ դառնա, իսկ գեներալը հրամանը չկատարի, ո՞վ կլինի մեղավորը՝ նա՞, թե՞ ես:

国王说道:“如果我命令一个将军象一只蝴蝶那样从这朵花飞到那朵花,或者命令他写作一个悲剧剧本或者变一只海鸟,而如果这位将军接到命令不执行的话,那么,是他不对还是我不对呢?”

— Դուք, ձերդ մեծություն, — առանց տատանվելու պատասխանեց Փոքրիկ իշխանը:

“那当然是您的不对。”小王子肯定地回答。

— Միանգամայն ճիշտ է, — հաստատեց թագավորը: — Ամեն մեկից պետք է խնդրել այն, ինչ նա կարող է տալ: Իշխանությունը նախ և առաջ պետք է խելացի լինի: Եթե դու քո ժողովրդին հրամայես ծովը նետվել, նա հեղափոխություն կանի: Ես իրավունք ունեմ հնազանդություն պահանջելու, որովհետև իմ հրամանները խելացի են:

“一点也不错,”国王接着说,“向每个人提出的要求应该是他们所能做到的。权威首先应该建立在理性的基础上。如果命令你的老百姓去投海,他们非起来革命不可。我的命令是合理的,所以我有权要别人服从。”

— Իսկ վերջալո՞ւյսը… — հիշեցրեց Փոքրիկ իշխանը: Մի բան որ նա հարցներ, այլևս չէր հանգստանա, մինչև պատասխանը չստանար:

“那么我提出的日落呢?”小王子一旦提出一个问题,他是不会忘记这个问题的。

— Վերջալույս էլ կլինի, մի՛ վախենա: Ես կպահանջեմ, որ արևը մայր մտնի: Բայց նախ կսպասեմ, որ դրա համար բարենպաստ պայմաններ լինեն, քանի որ դրանից է երևում, թե որքանով է իշխողը իմաստուն:

“日落么,你会看到的。我一定要太阳落山,不过按照我的统治科学,我得等到条件成熟的时候。”

— Իսկ ե՞րբ բարենպաստ պայմաններ կլինեն, — ուզեց տեղեկանալ Փոքրիկ իշխանը:

小王子问道:“这要等到什么时候呢?”

— Հը՜մ… հը՜մ… — հաստափոր օրացույցը թերթելով՝ պատասխանեց արքան: — Դա կլինի… հըմ… հըմ… այսօր, դա կլինի ժամը յոթն անց քառասուն րոպեին: Այդ ժամանակ դու կտեսնես, թե որքան ճշգրիտ են կատարում իմ հրամանները:

国王在回答之前,首先翻阅了一本厚厚的日历,嘴里慢慢说道:“嗯!嗯!日落大约……大约……在今晚七时四十分的时候!你将看到我的命令一定会被服从的。”

Փոքրիկ իշխանը հորանջեց: Ափսոս, որ այստեղ վերջալույսը չեն կարող տեսնել երբ որ ցանկանաս: Եվ, ճիշտն ասած, նա արդեն սկսեց մի քիչ ձանձրանալ:

小王子又打起哈欠来了。他遗憾没有看到日落。他有点厌烦了,他对国王说:

— Իմ գնալու ժամանակն է, — ասաց նա թագավորին: — Այլևս անելիք չունեմ ես այստեղ:

“我没有必要再呆在这儿了。我要走了。”

— Մնա, — ասաց թագավորը. նա շատ հպարտ էր, որ հպատակ է ձեռք գցել և չէր ուզում նրանից բաժանվել: — Մնա, ես քեզ նախարար կնշանակեմ:

这位因为刚刚有了一个臣民而十分骄傲自得的国王说道:
“别走,别走。我任命你当大臣。”

— Ինչի՞ նախարար:

“什么大臣”

— Ասենք… արդարադատության:

“嗯……司法大臣!”

— Չէ՞ որ այստեղ մարդ չկա, որ դատեմ:

“可是,这儿没有一个要审判的人。”

— Ո՞վ գիտե, — առարկեց թագավորը: — Ես դեռ իմ ամբողջ թագավորությունը լավ չեմ ստուգել: Ես շատ ծեր եմ, տեղս էլ փոքր է կառք պահելու համար, իսկ ոտքով քայլելը շատ է հոգնեցուցիչ:

“很难说呀,”国王说道。“我很老了,我这地方又小,没有放銮驾的地方,另外,一走路我就累。因此我还没有巡视过我的王国呢!”

Փոքրիկ իշխանը կռացավ և նայեց մոլորակի մյուս կողմը:
— Բայց ես արդեն նայեցի, — բացականչեց նա, — այնտեղ նույնպես ոչ ոք չկա:

“噢!可是我已经看过了。”小王子说道,并探身朝星球的那一侧看了看。那边也没有一个人……

— Այդ դեպքում ինքդ քեզ դատիր, — ասաց թագավորը: — Դա ամենադժվար բանն է: Իրեն դատելը ուրիշներին դատելուց դժվար է: Եթե դու կարողանաս ինքդ քեզ ճիշտ դատել, նշանակում է, հիրավի, իմաստուն ես:

“那么你就审判你自己呀!”国王回答他说。“这可是最难的了。审判自己比审判别人要难得多啊!你要是能审判好自己,你就是一个真正有才智的人。”

— Ես ինձ որտեղ ասես կարող եմ դատել: Դրա համար չարժե, որ ապրեմ այստեղ, — ասաց Փոքրիկ իշխանը:

“我吗,随便在什么地方我都可以审度自己。我没有必要留在这里。”

— Հը՜մ… հը՜մ… — ասաց թագավորը: — Ինձ թվում է, թե իմ մոլորակի վրա ինչ-որ մի տեղ պառավ առնետ է ապրում: Գիշերները ես լսում եմ, թե նա ինչպես է ճանկռոտում: Դու կարող էիր այդ պառավ առնետին դատել: Մեկմեկ դու նրան մահվան դատապարտիր: Նրա կյանքը քեզանից կլինի կախված: Իսկ հետո պետք է նրան ամեն անգամ ներում շնորհել: Պետք է խնայել պառավ առնետին, չէ՞ որ նա միակն է մեզ մոտ:

国王又说:“嗯……嗯……我想,在我的星球上有一只老耗子。夜里,我听见它的声音。你可以审判它,不时地判处它死刑。因此它的生命取决于你的判决。可是,你要有节制地使用这只耗子,每次判刑后都要赦免它,因为只有这一只耗子。”

— Ես չեմ սիրում մահվան դատավճիռ արձակել, — ասաց Փոքրիկ իշխանը: — Եվ ընդհանրապես… իմ գնալու ժամանակն է:

“可是我不愿判死刑,我想我还是应该走。”小王子回答道。

— Չէ՛, ժամանակը չէ, — առարկեց արքան:

“不行。”国王说。

Փոքրիկ իշխանն արդեն ճամփա էր ընկնում, բայց չէր ուզում ծեր միապետին վշտացնել:

但是小王子,准备完毕之后,不想使老君主难过,说道:

— Եթե ձերդ մեծությունն ուզում է, որ իր հրամանները կատարվեն, — ասաց նա, — պետք է ողջամիտ հրամաններ տա: Օրինակ՝ դուք կարող եք ինձ հրամայել անհապաղ ճանապարհ ընկնել: Ինձ թվում է՝ դրա համար հիմա շատ բարենպաստ պայմաններ կան…

“如果国王陛下想要不折不扣地得到服从,你可以给我下一个合理的命令。比如说,你可以命令我,一分钟之内必须离开。我认为这个条件是成熟的……”

Թագավորը չէր պատասխանում, և Փոքրիկ իշխանը անվճռականորեն մի քիչ էլ կանգ առավ, հետո հառաչեց ու ճանապարհ ընկավ:

国王什么也没有回答。起初,小王子有些犹疑不决,随后叹了口气,就离开了……

— Քեզ դեսպան եմ նշանակում, — նրա հետևից շտապ ձայն տվեց թագավորը:

“我派你当我的大使。”国王匆忙地喊道。

Եվ նրա տեսքն այդ րոպեին այնպիսին էր, կարծես նա ոչ մի առարկություն հանդուրժել չէր կարող:

国王显出非常有权威的样子。

«Տարօրինակ մարդիկ են այս մեծահասակները», — ինքն իրեն ասաց Փոքրիկ իշխանը՝ ճանապարհը շարունակելով:

小王子在旅途中自言自语地说:“这些大人真奇怪。”

XI

XI

Երկրորդ մոլորակի վրա ապրում էր փառասերը:

第二个行星上住着一个爱虚荣的人。

— Օ՜, ահա և երկրպագու հայտնվեց, — հեռվից Փոքրիկ իշխանին նկատելով՝ բացականչեց նա:

“喔唷!一个崇拜我的人来拜访了!”这个爱虚荣的人一见到小王子,老远就叫喊起来。

Չէ՞ որ սնապարծ մարդկանց միշտ թվում է, թե բոլորը հիացած են իրենցով:

在那些爱虚荣的人眼里,别人都成了他们的崇拜者。

— Բարի օր, ասաց Փոքրիկ իշխանը: — Ինչ հետաքրքիր գլխարկ ունեք:

“你好!”小王子说道。“你的帽子很奇怪。”

— Սա նրա համար է, որ տամ, — բացատրեց փառասերը, — տամ, երբ ինձ ողջունելու լինեն: Դժբախտաբար այստեղ ոչ ոք չի գալիս:

“这是为了向人致意用的。”爱虚荣的人回答道,“当人们向我欢呼的时候,我就用帽子向他们致意。可惜,没有一个人经过这里。”

— Ահա թե ի՜նչ, — շշնջաց Փոքրիկ իշխանը: Բայց նա ոչինչ չհասկացավ:

小王子不解其意。说道:“啊?是吗?”

— Հապա մի ծափ տուր, — ասաց փառասերը:

爱虚荣的人向小王子建议道:“你用一只手去拍另一只手。”

Փոքրիկ իշխանը ծափ տվեց: Փառասերը գլխարկը հանեց և սկսեց համեստորեն տալ:

小王子就拍起巴掌来。这位爱虚荣者就谦逊地举起帽子向小王子致意。

«Այստեղ ավելի ուրախ է, քան ծեր թագավորի մոտ», — մտածեց Փոքրիկ իշխանը: Եվ նորից սկսեց ծափ տալ, իսկ փառասերը, նորից գլխարկը հանելով, խոնարհվեց:

小王子心想:“这比访问那位国王有趣。”于是他又拍起巴掌来。爱虚荣者又举起帽子来向他致意。

Այսպես մի հինգ րոպե նույն բանը կրկնվեց, և Փոքրիկ իշխանը ձանձրացավ:

小王子这样做了五分钟,之后对这种单调的把戏有点厌倦了,说道:

— Իսկ ի՞նչ է պետք անել, որ գլխարկը ընկնի, — հարցրեց նա:

“要想叫你的帽子掉下来,该怎么做呢?”

Բայց փառասերը չլսեց: Սնապարծ մարդիկ, բացի գովեստից, մնացած ամեն ինչի նկատմամբ խուլ են:

可这回爱虚荣者听不进他的话,因为凡是爱虚荣的人只听得进赞美的话。

— Դու իսկապե՞ս իմ խանդավառ երկրպագուն ես, — Փոքրիկ իշխանին հարցրեց նա:

他问小王子道:“你真的钦佩我吗?”

— Իսկ այդ ինչպե՞ս են երկրպագում:

“钦佩是什么意思?”

— Երկրպագել, այդ նշանակում է ընդունել, որ այս մոլորակի վրա ես ամենագեղեցիկն եմ, ամենից շքեղը, հարուստը և ամենից խելոքը:

“钦佩么,就是承认我是星球上最美的人,服饰最好的人,最富有的人,最聪明的人。”

— Բայց չէ՞ որ քո մոլորակի վրա ուրիշ մարդ չկա:

“可您是您的星球上唯一的人呀!”

— Դե ոչինչ, ինձ հաճույք պատճառելու համար միևնույն է, հիացիր ինձանով:

“让我高兴吧,请你还是来钦佩我吧!”

— Ես հիանում եմ, — ուսերը թոթվելով՝ ասած Փոքրիկ իշխանը, — բայց մի՞թե դա քեզ ուրախություն է պատճառում:

小王子轻轻地耸了耸肩膀,说道:“我钦佩你,可是,这有什么能使你这样感兴趣的?”

Եվ նա փառասերի մոտից փախավ:

于是小王子就走开了。

«Իսկապես որ մեծահասակները շատ տարօրինակ մարդիկ են», — պարզամտորեն մտածեց նա ու ճանապարհ ընկավ:

小王子在路上自言自语地说了一句:“这些大人,肯定是十分古怪的。”

XII

XII

Հետևյալ մոլորակի վրա հարբեցողն էր ապրում: Փոքրիկ իշխանը նրա մոտ շատ քիչ մնաց, բայց անչափ տխրեց:

小王子所访问的下一个星球上住着一个酒鬼。访问时间非常短,可是它却使小王子非常忧伤。

Երբ նա հայտնվեց այդ մոլորակի վրա, հարբեցողը լուռ նստել ու նայում էր առջևում շարված դատարկ ու լիքը շշերի բանակին:
— Այդ ի՞նչ ես անում, — հարցրեց Փոքրիկ իշխանը:

“你在干什么?”小王子问酒鬼,这个酒鬼默默地坐在那里,面前有一堆酒瓶子,有的装着酒,有的是空的。

— Խմում եմ, — մռայլ պատասխանեց հարբեցողը:

“我喝酒。”他阴沉忧郁地回答道。

— Ինչո՞ւ:

“你为什么喝酒?”小王子问道。

— Որպեսզի մոռանամ:

“为了忘却。”酒鬼回答。

— Ի՞նչը մոռանաս, — հարցրեց Փոքրիկ իշխանը: Նա սկսել էր խղճալ հարբեցողին:

小王子已经有些可怜酒鬼。他问道:“忘却什么呢?”

— Ուզում եմ մոռանալ, որ ամոթ է, — խոստովանեց հարբեցողը ու գլուխը խոնարհեց:

酒鬼垂下脑袋坦白道:“为了忘却我的羞愧。”

— Իսկ ինչո՞ւ է ամոթ, — հարցրեց Փոքրիկ իշխանը:

“你羞愧什么呢?”小王子很想救助他。

— Ամոթ է, որ խմում եմ, — բացատրեց հարբեցողն, ու այլևս նրանից հնարավոր չէր ոչ մի խոսք կորզել:

“我羞愧我喝酒。”酒鬼说完以后就再也不开口了。

Եվ Փոքրիկ իշխանը շիվար ու տարակուսանքով լի շարունակեց իր ճամփան:

小王子迷惑不解地离开了。

«Այո՛, անկասկած, մեծահասակները շա՜տ, շա՜տ տարօրինակ մարդիկ են», — մտածեց նա:

在旅途中,他自言自语地说道:“这些大人确实真叫怪。”

XIII

XIII

Չորրորդ մոլորակը պատկանում էր մի գործարար մարդու: Նա այնքան զբաղված էր, որ երբ Փոքրիկ իշխանը հայտնվեց, գլուխն անգամ չբարձրացրեց:

第四个行星是一个实业家的星球。这个人忙得不可开交,小王子到来的时候,他甚至连头都没有抬一下。

— Բարի օր, — ասաց Փոքրիկ իշխանը, — ձեր ծխախոտը հանգել է:

小王子对他说:“您好。您的烟卷灭了。”

— Երեքին գումարած երկու՝ հինգ: Հինգին գումարած յոթ՝ տասներկու: Բարի օր: Տասնհինգ, յոթ էլ՝ քսաներկու: Քսաներկու, վեց էլ, հավասար է քսանութի: Ժամանակ չունեմ լուցկի վառելու: Քսանվեցին գումարած հինգ հավասար է երեսունմեկի: Ո՜ւֆ… այսպիսով, ընդամենը հինգ հարյուր միլիոն վեց հարյուր քսաներկու հազար յոթ հարյուր երեսունմեկ:

“三加二等于五。五加七等于十二。十二加三等于十五。你好。十五加七,二十二。二十二加六,二十八。没有时间去再点着它。二十六加五,三十一。哎哟!一共是五亿一百六十二万二千七百三十一。”

— Հինգ հարյուր միլիոն ի՞նչ…

“五亿什么呀?”

— Ի՞նչ… Դու այստե՞ղ ես: Հինգ հարյուր միլիոն… արդեն չեմ հիշում, թե ինչ… Ես այնքան գործ ունեմ… ես լուրջ մարդ եմ, շաղարատելու ժամանակ չունեմ… երկուս, հինգ էլ՝ յոթ…

“嗯?你还待在这儿那?五亿一百万……我也不知道是什么了。我的工作很多…… 我是很严肃的,我可是从来也没有功夫去闲聊!二加五得七……”

— Հինգ հարյուր միլիոն ի՞նչ… — կրկնեց Փոքրիկ իշխանը: Մի բան որ հարցներ, նա այլևս չէր հանգստանա, մինչև պատասխանը չստանար:

“五亿一百万什么呀?”小王子重复问道。一旦他提出了一个问题,是从来也不会放弃的。

Գործարար մարդը գլուխը բարձրացրեց.

这位实业家抬起头,说:

— Արդեն հիսունչորս տարի է, ինչ ես ապրում եմ այս մոլորակի վրա, և այդ ընթացքում ինձ միայն երեք անգամ են խանգարել: Առաջին անգամ՝ քսաներկու տարի սրանից առաջ, չգիտես որտեղից հայտնվեց մի մայիսյան բզեզ: Նա սարսափելի աղմուկ բարձրացրեց, և ես գումարման ժամանակ չորս սխալ արեցի:

“我住在这个星球上五十四年以来,只被打搅过三次。第一次是二十二年前,不知从哪里跑来了一只金龟子来打搅我。它发出一种可怕的噪音,使我在一笔帐目中出了四个差错。

Երկրորդ անգամ՝ տասնմեկ տարի առաջ, ռևմատիզմի նոպա ունեցա՝ նստակյաց կյանքից: Ես ման գալու ժամանակ չունեմ: Ես լուրջ մարդ եմ: Երրորդ անգամ… ահա սա… Այսպես, ուրեմն, հինգ հարյուր միլիոն…

第二次,在十一年前,是风湿病发作,因为我缺乏锻炼所致。我没有功夫闲逛。我可是个严肃的人。现在……这是第三次!我计算的结果是五亿一百万……”

— Միլիոն ի՞նչ…

“几百万什么?”

Գործարար մարդը գլխի ընկավ, որ պետք է պատասխանի, թե չէ հանգիստ չի ունենա:

这位实业家知道要想安宁是无望的了,就说道:

— Հինգ հարյուր միլիոն էն բաներից… որ օդում մեկ-մեկ երևում են…

“几百万个小东西,这些小东西有时出现在天空中。”

— Դրանք ի՞նչ են, ճանճե՞ր…

“苍蝇吗?”

— Դե չէ… փոքրիկ, փայլուն բաներ են…

“不是,是些闪闪发亮的小东西。”

— Մեղունե՞ր…

“是蜜蜂吗?”

— Չէ՛, չէ՛… Այսպիսի փոքրիկ բաներ են… ոսկեգույն, ամեն մի ծույլ մարդ հենց նայում է դրանց, սկսում է երազել: Ես լուրջ մարդ եմ, ես երազելու ժամանակ չունեմ:

“不是,是金黄色的小东西,这些小东西叫那些懒汉们胡思乱想。我是个严肃的人。我没有时间胡思乱想。”

— Աա՜, աստղեր:

“啊,是星星吗?”

— Ա՛յ, ա՛յ, աստղեր:

“对了,就是星星。”

— Հինգ հարյուր միլիոն ա՞ստղ… իսկ ի՞նչ ես անում այդ աստղերը…

“你要拿这五亿星星做什么?”

— Հինգ հարյուր մեկ միլիոն վեց հարյուր քսաներկու հազար յոթ հարյուր երեսունմեկ: Ես լուրջ մարդ եմ, ես սիրում եմ, որ ամեն ինչ ճշգրիտ լինի:

“五亿一百六十二万七百三十一颗星星。我是严肃的人,我是非常精确的。”

— Ի՞նչ ես անում դու այդ բոլոր աստղերը:

“你拿这些星星做什么?”

— Ինչ եմ անո՞ւմ…

“我要它做什么?”

— Այո՛:

“是呀。”

— Ոչինչ էլ չեմ անում: Ես տիրում եմ դրանց:

“什么也不做。它们都是属于我的。”

— Տիրում ես աստղերի՞ն:

“星星是属于你的?”

— Այո՛:

“是的。”

— Բայց ես արդեն մի թագավոր եմ տեսել, որը…

“可是我已经见到过一个国王,他……”

— Թագավորները ոչնչի չեն տիրում… նրանք միայն կառավարում են… դա բոլորովին այլ բան է:

“国王并不占有,他们只是进行‘统治’。这不是一码事。”

— Իսկ ինչի՞ համար ես տիրում աստղերին:

“你拥有这许多星星有什么用?”

— Որպեսզի հարուստ լինեմ:


— Իսկ ինչո՞ւ ես ուզում հարուստ լինել:


— Որպեսզի էլի նոր աստղեր առնեմ, եթե որևէ մեկը նոր աստղեր հայտնաբերի:

“富了就可以去买别的星星,如果有人发现了别的星星的话。”

«Սա իսկ և իսկ այն հարբեցողի նման է դատում», — մտածեց Փոքրիկ իշխանը:

小王子自言自语地说:“这个人想问题有点象那个酒鬼一样。”

Եվ շարունակեց հարցնել.

可是他又提了一些问题:

— Իսկ աստղերին ինչպե՞ս են տիրում:

“你怎么能占有星星呢?”

— Աստղերն ո՞ւմն են, — տհաճությամբ հարցրեց գործարարը:

“那么你说星星是谁的呀?”实业家不高兴地顶了小王子一句。

— Չգիտեմ: Ոչ մեկինն էլ չեն:

“我不知道,不属于任何人。”