ŠŠ°Š»ŃŠ¹ŃŠŗŠ°-Š»Š°ŃŃŃŃŠŗŠ°Ń ŠŗŠ½ŃŠ³Š°-Š±ŃŠ»ŃŠ½Š³Š²Š°
Maniffesto PrĆ¢g
PrÄgas Manifests
Yr ydym ni, aelodau o fudiad byd-eang i hyrwyddo Esperanto, yn cyfeirioār maniffesto hwn at bob llywodraeth, sefydliad rhyngwladol a phob un o ewyllys da; ac yn cyhoeddi ein penderfyniad di-sigl i ddilyn y nodau a osodir allan yma, ac i alw ar bob cyfundrefn ac unigolyn i ymuno Ć¢ ni i weithio tuag at ein nodau.
MÄs, vispasaules kustÄ«bas par Esperanto attÄ«stÄ«bu dalÄ«bnieki, ar Å”o Manifestu vÄrÅ”amies pie visÄm valdÄ«bÄm, starptautiskÄm organizÄcijÄm un labas gribas cilvÄkiem, paziÅojot savus nodomus strÄdÄt, netaupot spÄkus, lai Ä«stenotu Å”eit paustos mÄrÄ·us, un aicinÄm katru atseviŔķu organizÄciju un cilvÄku pievienoties mÅ«su kustÄ«bai.
Ers dros ganrif y mae Esperanto, a lansiwyd ym 1887 i fod yn iaith i hwyluso cyfathrebu rhyngwladol ac a ddatblygodd yn gyflym yn iaith gyfoethog yn ei hawl ei hunan iawn, wedi bod yn fodd i ddwyn dynion at ei gilydd gan oresgyn ffiniau iaith a diwylliant. Y maeār amcanion sydd yn ysbrydoli defnyddwyr Esperanto mor bwysig a pherthnasol ag erioed. Nid yw defnyddio ieithoedd cenedlaethol, ar draws yr holl fyd, datblygiadau mewn technoleg cyfathrebu, na datblygiad dulliau newydd o ddysgu ieithoedd yn debyg o greu trefn ieithyddol deg ac effeithiol yn unol Ć¢ār egwyddorion canlynol, yr ydym ni yn credu eu bod yn hanfodol.
Ieviesta 1887. gadÄ kÄ palÄ«gvaloda starptautiskajÄ saskarsmÄ un Ätri attÄ«stÄ«jusies, kļūdama par dzÄ«votspÄjÄ«gu, niansÄm bagÄtu valodu, Esperanto jau vairÄk nekÄ gadsimtu tiek lietota un darbojas, lai vienotu cilvÄkus, kuri runÄ dažÄdÄs valodÄs un pieder pie dažÄdÄm kultÅ«rÄm. Å ajÄ laikÄ tÄs lietotÄju mÄrÄ·i nav zaudÄjuÅ”i savu nozÄ«mÄ«gumu un aktualitÄti. Nedz dažu nacionÄlo valodu lietoÅ”ana vispasaules mÄrogÄ, nedz komunikÄciju tehnikas progress, nedz jaunu metožu atklÄÅ”ana valodu apmÄcÄ«bÄ, visticamÄk, tomÄr nerealizÄs principus, kurus mÄs uzskatÄm par visnozÄ«mÄ«gÄkajiem valodu lietoÅ”anas taisnÄ«gÄ un efektÄ«vÄ sakÄrtoÅ”anÄ.
1. Democratiaeth
1. DemokrÄtija
Mae unrhyw drefn o gyfathrebu syān rhoi braint i rai ar hyd eu oes traān mynnu bod eraill yn ymdrechu am flynyddoedd i gyrraedd stad is, yn sylfaenol wrthddemocrataidd. Er nad yw Esperanto rhagor unrhyw iaith arall yn berffaith, y maeār rhagori ar ieithoedd eraill o safbwynt cydraddoldeb mewn cyfathrebu byd-eang.
SazinÄÅ”anÄs sistÄma, kura daļai cilvÄku pieŔķir privilÄÄ£ijas mūža garumÄ, bet no citiem prasa gadiem ilgas pÅ«les, lai apgÅ«tu valodu zemÄkajÄ lÄ«menÄ«, ir pamatos nedemokrÄtiska. Kaut gan, tÄpat kÄ jebkura valoda, Esperanto nav pilnÄ«gi nevainojama, tai, kÄ vispasaules sazinÄÅ”anÄs lÄ«dzeklim, nav konkurentu.
Yr ydym yn dal bod anghydraddoldeb ieithyddol yn achosi anghydraddoldeb ym mhob agwedd ar gyfathrebu, hyd yn oed ar lefel ryngwladol.
Mudiad ydym ni dros gyfathrebu democrataidd.
MÄs uzskatÄm, ka valodu nevienlÄ«dzÄ«ba izraisa sazinÄÅ”anÄs (kontaktÄÅ”anÄs) nevienlÄ«dzÄ«bu visos lÄ«meÅos, sÄkot no starptautiskÄ. MÄs esam kustÄ«ba par demokrÄtisku sazinÄÅ”anos.
2. Addysg gydwladol
2. StarpnacionÄlÄ izglÄ«tÄ«ba
Y mae pob iaith ethnig ynghlwm wrth ddiwylliant, daearyddiaeth a threfn wleidyddol byd siaradwyr Saesneg, a Phrydain aār Unol Daleithiau yn amlycaf yn eu plith. Mae plentyn syān dysgu Esperanto yn dysgu am fyd diffiniau, lle mae pob gwlad yn gartref.
Katra etniskÄ valoda ir saistÄ«ta ar noteiktu kultÅ«ru un nÄciju(-Äm). PiemÄram, skolÄns, kurÅ” studÄ angļu valodu, apgÅ«st angliski runÄjoÅ”u zemju, galvenokÄrt ASV un LielbritÄnijas kultÅ«ru, Ä£eogrÄfiju un politiku. SkolÄns, kurÅ” studÄ Esperanto, mÄcÄs par pasauli bez robežÄm, kur katra valsts varÄtu bÅ«t kÄ mÄjas
Yr ydym yn dal bod addysg mewn unrhyw iaith ynghlwm wrth ddrychfeddwl neilltuol oār byd.
Mudiad ydym ni dros addysg ar draws y byd.
MÄs uzskatÄm, ka izglÄ«tÄ«ba jebkurÄ no etniskajÄm valodÄm ir saistÄ«ta ar vienu noteiktu priekÅ”statu par pasauli. MÄs esam kustÄ«ba par starpnacionÄlu izglÄ«tÄ«bu.
3. Addysg effeithiol
3. PedagoÄ£iskÄ efektivitÄte
Dim ond canran fechan o fyfyrwyr iaith dramor sydd yn rhugl yn yr iaith y maent wediāi dewis. Mewn Esperanto y maeān bosibl dod yn rhugl hyd yn oed wrth astudio gartref. Mae amryw o astudiaethau wedi dangos bod Esperanto yn ddefnyddiol fel paratoad i ddysgu ieithoedd eraill. Y mae wedi cael ei hargymell fel conglfaen mewn cyrsiau am ymwybyddiaeth ieithyddol.
Tikai procentuÄli neliela daļa no tiem, kuri mÄcÄs sveÅ”valodu, arÄ« to iemÄcÄs. Esperanto pilnÄ«bÄ var iemÄcÄ«ties pat paÅ”mÄcÄ«bas ceļÄ. TÄ noder kÄ ievadkurss dažÄdu valodu studijÄm (propedeitiskais efekts). Esperanto rekomendÄ arÄ« kÄ pamatu sveÅ”valodu apgÅ«Å”anai.
Yr ydym yn dal y bydd anawsterau dysgu ieithoedd ethnig yn parhauān rhwystr i lawer o fyfyrwyr y byddai gwybod ail iaith o fudd iddynt. Mudiad ydym ni dros ddysgu ieithoedd yn effeithiol.
MÄs uzskatÄm, ka etnisko valodu apgÅ«Å”ana vienmÄr rada grÅ«tÄ«bas daudziem skolÄniem, kuri tomÄr iegÅ«tu, ja pÄrvaldÄ«tu otru valodu. MÄs esam kustÄ«ba par efektÄ«vu valodu mÄcÄ«Å”anu.
4. Amlieithrwydd
4. Daudzvalodība
Y mae cymdeithas Esperanto bron yn ddigymar fel cymdeithas fyd-eang y mae ei haelodau naill aiān ddwyieithog neuān amlieithog. Y mae pob aelod oār gymdeithas wedi gwneud ymdrech i ddysgu o leiaf un iaith dramor i safon cyfathrebu. I lawer ohonynt, y mae hyn yn arwain at gariad a gwybodaeth o lawer o ieithoedd ac yn ehangu eu gorwelion personol.
Esperanto ā kopiena ir viena no nedaudzajÄm valodu lietotÄju kopienÄm pasaulÄ, kuras dalÄ«bnieki visi bez izÅÄmuma runÄ divÄs vai vairÄkÄs valodÄs ā katrs kopienas dalÄ«bnieks ir apguvis vismaz vienu sveÅ”valodu sarunvalodas lÄ«menÄ«. Daudzos gadÄ«jumos tas rada interesi par citÄm valodÄm un to apgÅ«Å”anu, paplaÅ”inot personisko redzesloku.
Yr ydym oār farn y dylai siaradwyr pob iaith, bach a mawr, gael cyfle i ddysgu ail iaith i safon uchel o gyfathrebu.Mudiad ydym ni a all ddarparuār cyfle hwnnw i bawb.
MÄs uzskatÄm, ka jebkuras valodas ā lielas vai mazas ā lietotÄjiem ir jÄdod iespÄja apgÅ«t otru valodu tÄdÄ pakÄpÄ, kas nodroÅ”inÄtu sazinÄÅ”anos pietiekami augstÄ lÄ«menÄ«. MÄs esam kustÄ«ba, kas sagÄdÄ Å”o iespÄju.
5. Hawliau iaith
5. Valodu tiesības
Y mae rhannu grym yn anghyfartal rhwng ieithoedd yn arwain at anniogelwch ieithyddol parhaol, neu orthrwm ieithyddol uniongyrchol ar ran helaeth o bobl y byd. Mewn cymdeithas Esperanto y mae siaradwyr ieithoedd swyddogol ac answyddogol yn cyfarfod ar fel bodau cydradd yn rhinwedd parodrwydd y naill aār llall i gymrodeddu. Y mae cydbwysedd hawliau a chyfrifoldebau ieithyddol yn creu llwyfan i ddatblygu a barnu dehongliadau eraill o anghydraddoldeb ac anghytundeb ieithyddol.
Valodu nozÄ«mÄ«bas nevienlÄ«dzÄ«ba ir cÄlonis valodu neaizsargÄtÄ«bai vai pat tieÅ”ai valodu apspieÅ”anai lielÄ daÄ¼Ä pasaules sabiedrÄ«bas. Esperanto ā kopienÄ lielu un mazu, oficiÄli atzÄ«tu un neatzÄ«tu valodu lietotÄji, pateicoties savstarpÄjai vÄlmei rast kompromisu, sazinÄs neitrÄlÄ valodÄ. TÄda valodu lÄ«dztiesÄ«ba rada precedentu, lai izvÄrtÄtu valodu nevienlÄ«dzÄ«bu un rastu risinÄjumu konfliktiem.
Yr ydym yn dal bod gwahaniaethau enfawr mewn grym rhwng ieithoedd yn tangloddioār gwarantu a fynegwyd mewn llawer dogfen rhyngwladol o driniaieth gyfartal heb sylw o iaith. Mudiad ydym ni dros hawliau iaith.
MÄs uzskatÄm, ka dažÄdu valodu nozÄ«mÄ«guma lielÄs atŔķirÄ«bas mazina daudzos starptautiskos dokumentos paustÄs garantijas par vienlÄ«dzÄ«gu attieksmi pret valodÄm.
6. Amrywiaeth ieithyddol
6. Valodu dažÄdÄ«ba
Y mae llywodraethau cenedlaethol yn tueddu i drin yr amrywiaeth eang ieithoedd y byd fel petaiān rhwystr i gyfathrebu ac i ddatblygiad. Mewn cymdeithas Esperanto, sut bynnag, ystyrir amrywiaeth ieithyddol yn ffynhonnell gyson ac anhepgor i gyfoethogiad. O ganlyniad, mae pob iaith, fel pob rhan arall o fywyd, yn gynhenid werthfawr ac yn deilwng o gael ei gwarchod aāi chynnal.
NacionÄlÄs valdÄ«bas uzskata, ka valodu dažÄdÄ«ba pasaulÄ ir sazinÄÅ”anÄs un attÄ«stÄ«bas ŔķÄrslis. TomÄr Esperanto - kopienai valodu dažÄdÄ«ba ir pastÄvÄ«gs un neizsÄ«kstoÅ”s bagÄtÄ«bu (vÄrtÄ«bu) avots: katra valoda, tÄpat kÄ jebkura dzÄ«vÄ«bas forma, ir vÄrtÄ«ga jau pati par sevi un pietiekami nozÄ«mÄ«ga, lai to uzturÄtu un attÄ«stÄ«tu.
Yr ydym yn dal bod polisĆÆau cyfathrebu a datblygiad nad ydynt wediāu seilio ar barch ac ymgeledd tuag at holl ieithoedd y byd yn condemnioār rhan fwyaf o ieithoedd y byd i farwolaeth. Mudiad ydym ni dros amrywiaeth ieithol.
MÄs uzskatÄm, ka sazinÄÅ”anÄs un attÄ«stÄ«bas politika, ja tÄ nav bÄzÄta uz cieÅu pret visÄm valodÄm un to atbalstÄ«Å”anu, nolemj iznÄ«cÄ«bai lielÄko daļu no pasaules valodÄm.
7. Rhyddid dynol
7. CivÄka emancipÄcija
Y mae pob iaith yn rhyddhau ac yn carcharu ei defnyddwyr, yn rhoiār gallu iddynt i gyfathrebu ymysg ei gilydd ond yn eu rhwystro rhag cyfathrebu ag eraill. A hithau wedi ei chynllunio fel modd hygyrch i gyfathrebu ar draws yr holl fyd, y mae Esperanto yn un oār cynlluniau mwyaf effeithiol i ryddhau dynoliaeth, un sydd yn anelu at alluogi unigolion i gymryd rhan mewn cymdeithas ddynol, yn ddiogel wreiddiedig yn eu diwylliant lleol aāu hiaith gyffredin ond eto heb eu cyfyngu ganddynt.
Katra valoda gan atbrÄ«vo, gan sasaista savus lietotÄjus, dodot iespÄju sazinÄties savÄ starpÄ, bet tajÄ paÅ”Ä laikÄ aizŔķÄrsojot sazinÄÅ”anos ar citiem. PlÄnota kÄ universÄls sazinÄÅ”anÄs lÄ«dzeklis, Esperanto ir viens no lielajiem cilvÄces emancipÄcijas projektiem, kurÅ” jau darbojas, jeb arÄ« - projekts, kas katram cilvÄkam kÄ indivÄ«dam nodroÅ”ina dalÄ«bu vispasaules sabiedrÄ«bÄ, tajÄ paÅ”Ä laikÄ ar stiprÄm saknÄm paturot savÄ kultÅ«rÄ un valodas identitÄtÄ, bet neliekot izjust ierobežotÄ«bu.
Yr ydym yn dal bod dibyniaeth gyfan gwbl ar iaith genedlaethol yn rhwystro hunanfynegiant, cyfathrebu a chymdeithasu. Mudiad ydym ni dros ryddid dynol.
MÄs uzskatÄm, ka nacionÄlas valodas kÄ vienÄ«gÄs valodas lietoÅ”ana neizbÄgami liek ŔķÄrŔļus brÄ«vÄ«bai un paÅ”izpausmei, saziÅai un dalÄ«bai dažÄdÄs organizÄcijÄs. MÄs esam kustÄ«ba par cilvÄka emancipÄciju.
Prago, jul. 1996
Prago, jul. 1996
Š ŃŠŗŠ»Š°Š¼Š°
