من سار في اتجاه وجهه لا يبعد كثيراً.

— הַצוֹעֵד נִכְחוֹ לֹא יַרְחִיק לֶכֶת…

4

פֶּרֶק רְבִיעִי: הַמְבֻגָּרִים מִתְעַלְּמִים מִדְּבָרִים חֲשׁוּבִים

وعرفت هكذا شيئاً آخر ذا شأن عن كوكبه وهو أ ن هذا الكوكب يكاد حجمه لا يتجاوز حجم بيت من البيوت.

וְכָךְ נוֹדַע לִי עוֹד דָּבָר חָשׁוּב עַד מְאֹד: כּוֹכַב מוֹצָאוֹ שֶׁל הַנָּסִיךְ הַקָּטָן לֹא הָיָה גָדוֹל מִבַּיִת רָגִיל!

وما كنت لأعجب لهذا الأمر، ففي الفضاء ما عدا السيارات الكبرى التي سميت بأسمائها كالأرض والمشتري والزهرة والمريخ، مئات من السيارات الأخرى، بعضها على جانب من الصغر يصعب معه رؤيتها حتّى بالمجهر.

אָמְנָם דָּבָר זֶה לֹא הָיָה בּוֹ כְּדֵי לְהַפְתִּיעֵנִי בְּיוֹתֵר. יָדַעְתִּי גַם יָדַעְתִּי, כִּי מִלְּבַד כּוֹכְבֵי-הַלֶּכֶת הַגְּדוֹלִים, כְּגוֹן הָאָרֶץ, צֶדֶק, מַאְדִּים וְנֹגַהּ הַיְדוּעִים בִּשְׁמוֹתֵיהֶם, יֵשׁ מֵאוֹת כּוֹכָבִים אֲחֵרִים, מֵהֶם קְטַנִּים כָּל כָּךְ שֶׁאֵין לְהַבְחִין בָּהֶם בְּקַלּוּת אַף בְּעֶזְרַת טֶלֶסְקוֹפּ.

فإذا اكتشف فلك ي سيارة منها أعطاها بدل الاسم رقماً فدعاها مثلاً السيارة رقم 3251.

כְּשֶׁאַחַד הַתּוֹכְנִים מְגַלֶּה כּוֹכָב כָּזֶה, אֵין הוּא קוֹרֵא לוֹ בְּשֵׁם אֶלָּא מְסַמְּנוֹ בְּמִסְפָּר, לְמָשָׁל: “כּוֹכָבִית 325”.

أعتقد أن الكوكب الذي جاء منه الأمير الصغير هو الكوكب رقم ب 612 ويرتكز اعتقادي على أسباب وجيهة.

יֵשׁ לִי יְסוֹד לְשַׁעֵר כִּי הַכּוֹכָב שֶׁמִּמֶּנּוּ בָּא הַנָּסִיךְ הַקָּטָן הוּא הַכּוֹכָבִית הַיְדוּעָה בְּסִמָּן “בּ-612”.

فإ ن هذا الكوكب لم ير في المجهر إلا مرة واحدة في سنة 1909 وكان الذي رآه فلكيا تركيا.

כּוֹכָבִית זוֹ רָאוּ בְּטֶלֶסְקוֹפּ רַק פַּעַם אַחַת בִּלְבַד. אַסְטרוֹנוֹם תֻּרְכִּי הוּא שֶׁגִּלָּה אוֹתָהּ בִּשְׁנַת 1909.

أثبت الفلكي اكتشافه بأدّلة قاطعة في مؤتمر فلكي دولي غير أّنه لم يجد من يصدقه لأّنه كان مرتدياً ثياباً تركية، وهذا دأب الكبار فما الحيلة؟

הַתּוֹכֵן הַתֻּרְכִּי הוֹפִיעַ בִּוְעִידָה בֵּינְלְאֻמִּית לְאַסְטְרוֹנוֹמִיָּה וְהוֹכִיחַ אֶת דְּבַר תַּגְלִיתוֹ בְּאוֹתוֹת וּבְמוֹפְתִים. אַךְ אִישׁ לֹא הֶאֱמִין לוֹ בִּגְלַל לְבוּשׁוֹ הַמּוּזָר. כָּךְ דַּרְכָּם שֶׁל הַמְבֻגָּרִים…

ثم إنّه، لحسن طالع الكوكب رقم ب 612 ، قام في تركيا «دكتاتور» فرض على الشعب، تحت طائلة الموت، ارتداء الألبسة الأوروبية، فارتدى الفلكي التركي لباساً أوروبياً أنيقاً،

לְמַזָּלָהּ שֶׁל הַכּוֹכָבִית “בּ-612” קָם בְּתֻרְכִּיָּה מֹושֵׁל תַּקִּיף, שֶׁפָּקַד עַל בְּנֵי עַמּוֹ לְהָמִיר אֶת בִּגְדֵיהֶם בִּלְבוּשׁ אֵירוֹפִּי, אַף הִכְרִיז כִּי כָּל הָעוֹבֵר עַל חֹק זֶה אַחַת דָּתוֹ לְהָמִית.

وأدلى في سنة 1920 ببيانه وأدّلته عن اكتشافه، فأنضم الجميع إلى رأيه هذه المرة.

בִּשְׁנַת 1920 חָזַר הַתּוֹכֵן וְהוֹכִיחַ אֶת דְּבַר תַּגְלִיתוֹ. הַפַּעַם הוֹפִיעַ בַּחֲלִיפָה אֵירוֹפִּית הֲדוּרָה מְאֹד וְהַכֹּל קִבְּלוּ אֶת דַּעְתּוֹ.

قصصت عليكم قصة الكوكب رقم ب 612 بتفاصيلها وأطلعتكم على رقمه وذلك لأن الكبار يحبون الأرقام

אִם סִפַּרְתִּי לָכֶם אֶת הַפְּרָטִים עַל אוֹדוֹת הַכּוֹכבִית “בּ-612” אַף גִּלִּיתִי לָכֶם אֶת מִסְפָּרָה הַסִּדּוּרִי, לֹא עָשִׂיתִי זֹאת אֶלָּא בִּגְלַל הַמְבֻגָּרִים הַלָּלוּ. כָּךְ דַּרְכָּם שֶׁל הַמְבֻגָּרִים הַחוֹבְבִים סְפָרוֹת וּמִסְפָּרִים.

فإذا حدثتهم عن صديق عرفته حديثاً أغفلوا مزاياه الجوهرية ولم يسألوك عن رّقة صوته ولا ع ما يؤثر من الألعاب ولا عن رغبته في جمع الفراشات

אִם סַחְתָּ לָהֶם עַל חֲבֵרְךָ הֶחָדָשׁ, לְעוֹלָם לֹא יְבַקְשׁוּ לָדַעַת אֶת עִקָּרֵי הַדְּבָרִים וְלֹא יִשְׁאֲלוּ: “מַה טִּיבוֹ שֶׁל חָבֵר זֶה? הַאִם קוֹלוֹ עָרֵב לָאֹזֶן? אֵילוּ מִשְׂחָקִים חֲבִיבִים עָלָיו בְּיוֹתֵר? הַאִם הוּא מְאַסֵּף פַּרְפָּרִים?”

بل يسألونك: في أية سنة هو، وكم عدد إخوته، وكم وزنه، وكم يربح أبوه؟ فإذا عرفوا كل هذا اعتقدوا أنّهم عرفوه.

וְרַק זֹאת יְבַקְשׁוּ לָדַעַת: “בֶּן כַּמָּה הוּא? כַּמָּה אַחִים לוֹ? מַה מִּשְׁקָלוֹ? כַּמָּה מִשְׂתַּכֵּר אָבִיו?” הֵם סְבוּרִים כִּי רַק כָּךְ אֶפְשָׁר לְהַכִּיר אֶת הָאִישׁ וְלַעֲמֹד עַל טִיבוֹ.

وإذا قلت للكبار: «رأيت بيتاً جميلاً مبنياً بالقرميد الأحمر وعلى نوافذه الرياحين وعلى سطحه الحمائم…»
عجزوا عن تمّثل ذلك البيت، فإذا أردت الإيضاح وجب عليك أن تقول «رأيت بيتاً قيمته ألف دينار»
فيصيحون قائلين: «ما أجمل هذا البيت!».

אִם תְּסַפְּרוּ לִמְבֻגָּרִים: “רָאִיתִי בַּיִת נָאֶה בָּנוּי לְבֵנִים אֲדַמְדַּמּוֹת; בְּחַלּוֹנוֹתָיו פִּרְחֵי גֵרָנִיּוֹן וְיוֹנִים שׁוֹכְנוֹת עַל גַּגּוֹ” — לֹא יוּכְלוּ הַמְבֻגָּרִים לְתָאֵר לְעַצְמָם אֶת הַבַּיִת. הֵם לֹא יִתְפְּסוּ אֶת הָעִנְיָן אֶלָּא אִם כֵּן תֹּאמְרוּ לָהֶם: “רָאִיתִי בַּיִת שֶׁמְּחִירוֹ עֲשֶׂרֶת אֲלָפִים לִירָה”. רַק אָז יִקְרְאוּ בְּהִתְפָּעֲלוּת: “מַה יָפֶה בַּיִת זֶה!..”

وإذا قلت لهم: «دليلي على أ ن هذا الأمير الصغير قد وجد حّقاً هو أنه كان فاتن الطلعة وأنه كان يضحك وأنه كان يريد خروفاً ومجرد أنه يريد خروفاً دليل على وجوده».
إذا قلت لهم ذلك ه زوا أكتافهم ورفعوها وقالوا: أنك ولد صغير…

בְּדוֹמֶה לָזֶה אִם תֹּאמְרוּ לָהֶם: “הָרְאָיָה לְכָךְ שֶׁהַנָּסִיךְ הַקָּטָן הָיָה חַי וְקַיָּם, וְלֹא מָשָׁל הָיָה, הִיא הָעֻבְדָּה שֶׁהוּא הָיָה חָבִיב וְחָמוּד, אָהַב לְצַחֵק וּבִקֵּשׁ לוֹ כִּבְשָׂה. אִם מִישֶׁהוּ רוֹצֶה בְּכִבְשָׂה, מַשְׁמָע שֶׁהוּא חַי וְקַיָּם”. אִם תֹּאמְרוּ לָהֶם, כְּלוּם יֵרְדוּ לְסוֹף דַּעְתְּכֶם? הַלֹא יְשַׁרְבְּבוּ כִּתְפֵיהֶם וְיִתְיַחֲסוּ אֲלֵיכֶם כְּאֶל תִּינוֹקוֹת!

أما إذا قلت لهم: «إن الكوكب الذي جاء منه الأمير هو الكوكب رقم ب 612» اقتنعوا بكلامك وتركوك وشأنك ولم يزعجوك بأسئلتهم. هم على هذا الدأب فلا لوم عليهم وما على الأولاد إلا أن يتجملوا ويعاملوا الكبار بالحلم والصبر.

מַה שֶּׁאֵין כֵּן אִם תֹּאמְרוּ לָהֶם: “הוּא בָּא מִכּוֹכָבִית בּ-612”. דָּבָר כָּזֶה יִתְקַבֵּל עַל דַּעְתָּם וְלֹא יוֹסִיפוּ לְהַטְרִידְכֶם בִּשְׁאֵלוֹתֵיהֶם הַמּוּזָרוֹת.
כָּךְ טִיבָם שֶׁל הַמְבֻגָּרִים, וְאֵין לָדוּן אוֹתָם לְכַף חוֹבָה. עַל כֵּן חַיָּבִים הַיְלָדִים לְהִתְיַחֵס אֲלֵיהֶם בְּסַלְחָנוּת וּבְאֹרֶךְ-רוּחַ,

هذا هو الواقع أ ما نحن فنفهم معنى الحياة، ولا غرابة في أن نستخف بالأرقام. كنت أود لو بدأت هذه القصة كما تبدأ قصص الجنيات فأقول:

כִּי אָנוּ, הַמְּבִינִים אֶת סוֹד הַחַיִּים, אֵינֶנוּ מְיַחֲסִים לַמִּסְפָּרִים חֲשִׁיבוּת יְתֵרָה. וֹצֶה הָיִיתִי לִפְתֹחַ מַעֲשֶׂה זֶה כְּדֶרֶךְ שֶׁמַּתְחִילִים סִפּוּרֵי אַגָּדוֹת וְלֵאמֹר:

كان في قديم الزمان أمير صغير يقطن كوكباً لا يزيد حجمه عن حجم الأمير إلا قليلاً. وكان بحاجة إلى صديق… فلو بدأت قصتي هكذا لكانت في رأي من يفهمون معنى الحياة، أقرب إلى الصواب والحقيقة.

ר“הָיֹה הָיָה נָסִיךְ קָטָן, אֲשֶׁר שָׁכַן עַל כּוֹכָב שֶׁלֹּא הָיָה גָדוֹל מִמֶּנּוּ בְּהַרְבֵּה וְהוּא נָשָׂא אֶת נַפְשׁוֹ לְיָדִיד…” וְאָז הָיוּ הַדְּבָרִים נִרְאִים יוֹתֵר לְאֵלֶּה הַמְּבִינִים אֶת פֵּשֶׁר הַחַיִּים.

أنا لا أح ب أن يقرأ الناس كتابي قراءة طائشة و أن يستخفوا به، فإني أح س غ ماً شديداً عند كتابة هذه الذكريات. م رت ست سنوات على فراق صديقي وذهابه بالخروف الذي رسمته له. فإن وصفته هنا فما ذلك إلا خوف نسيانه،

אֵינִי רוֹצֶה כִּי יִקְרְאוּ אֶת סִפְרִי זֶה בְּקַלּוּת-רֹאשׁ, כִּי מַעֲלֶה אֲנִי זִכְרוֹנוֹת אֵלֶּה מִתּוֹךְ רִגְשׁוֹת צַעַר. שֵׁשׁ שָׁנִים עָבְרוּ עָלַי מֵאָז הָלַךְ לוֹ יְדִידִי הַקָּטָן עִם כִּבְשָׂתוֹ. וְאִם מְנַסֶּה אָנֹכִי לְתָאֲרוֹ כָּאן, הֲרֵינִי עוֹשֶׂה כֵּן כְּדֵי שֶׁלֹּא יִשָּׁכַח מִלִּבִּי.

ومن المؤسف أن ينسى الصديق صديقه فالأصدقاء قليل، وقلّ من له صديق. وقد أُصبح غداً كالكبار من الناس الذين لا يهت مون لغير الأرقام.

אֵין לְךָ דָּבָר מְצַעֵר יוֹתֵר מֵאֲשֶׁר לְשַׁלֵּחַ יָדִיד, כִּי לֹא כָּל אָדָם זוֹכֶה לְרֵעַ. אִם אֶשְׁכָּחֶנוּ, חָלִילָה, עָלוּל אֲנִי לְהִדַּמוֹת לַמְבֻגָּרִים, שֶׁאֵינָם מִתְעַנְיְנִים בְּדָבָר זוּלַת מִסְפָּרִים.

فلهذي الأسباب جميعاً اشتريت علبة صباغ وأقلاماً وعدت إلى التصوير، وقد وجدت صعوبة في العودة إلى هذا الفن بعد أن بلغت من العمر ما بلغت. ما كنت من قبل حاولت رسم شيء سوى رسم الثعبان من الظاهر ومن الباطن، وكنت عندئذٍ في السادسة من عمري،

לְשֵׁם כָּךְ קָנִיתִי לִי קֻפְסַת-צְבָעִים וּמַעֲרֶכֶת עֶפְרוֹנוֹת. קָשֶׁה הַדָּבָר בְּגִילִי לְהַתְחִיל שׁוּב בְּצִיּוּר, מֵאַחַר שֶׁלֹא עָסַקְתִּי בָּזֹאת וְלֹא צִיַּרְתִּי דָבָר מֵאָז הֱיוֹתִי בֶּן שֵׁשׁ, זוּלַת נְחָשִׁים-בָּרִיחִים מבַּחוּץ וּמִבִּפְנִים.

مهما يكن من أمر فإني سأبذل الجهد في تصوير الأمير صوراً تكون على قدر المستطاع كثيرة الشبه به. وما أنا واثق من بلوغي هذه الغاية فقد أوفق في بعض الرسوم، وأخفق في البعض الآخر.

אֶשְׁתַּדֵּל לְהַעֲלוֹת אֶת הַדְּמֻיּוֹת בְּנֶאֱמָנוּת כְּכָל הָאֶפְשָׁר, אוּלָם אֵינִי בָּטוּחַ כְּלָל אִם יַעֲלֶה הַדָּבָר בְּיָדִי. יֵשׁ צִיּוּר הָעולֶה יָפֶה וְיֵשׁ שֶׁאֵינוֹ מַצְלִיחַ.

ومما لا ش ك فيه أّني أخطئ قليلاً في القياسات ففي هذه الصورة يبدو الأمير أكبر مما يجب وفي تلك أصغر مما ينبغي، وأتردد أيضاً في لون ثوبه فألتمس اللون الحقيقي فأصيب تارة وأخطئ أخرى.

אֵינִי בָּטוּחַ גַּם בְּתֵאוּר קוֹמָתוֹ שֶׁל הַנָּסִיךְ הַקָּטָן: פַּעַם הוּא נִרְאֶה גָּבֹהַּ מִדַּי וּפַעַם קָטָן יֶתֶר עַל הַמִּדָּה. כֵּן יֵשׁ לִי סְפֵקוֹת גַּם בְּנוֹגֵעַ לְצֶבַע לְבוּשׁוֹ. עַל כֵּן אֲנַסֶּה כְּמֵיטַב יְכָלְתִּי וְאִם אֶשְׁגֶּה בְּאֵילוּ פְּרָטִים חֲשׁוּבִים — אִתְּכֶם הַסְּלִיחָה.

ولا غرابة في أن يزل قلمي في بعض التفاصيل الهامة فأرجو المعذرة على هذا الزلل فتبعته لا تقع عل ي بل على الأمير الذي ما كان ليوضح شيئاً من أمره، ولعله كان يحسبني شبيهاً به قادراً على اكتشاف الغوامض. وما كان في استطاعتي، لسوء طالعي، رؤية الخرفان من وراء خشب الصناديق، فقد أكون مشبهاً للكبار من الناس، ولا بدع فإّني قد كبرت عن س ن الحداثة.

יְדִידִי הַקָּטָן לֹא הִסְבִּיר לִי דָבָר. אוּלַי חָשַׁב בְּלִבּוֹ כִּי לֹא שׁוֹנֶה אֲנִי מִמֶּנּוּ. אַךְ, לְדַאֲבוֹנִי, אֵינֶנִּי מְסֻגָּל לִרְאוֹת כְּבָשִׂים מִבַּעַד לְדָפְנוֹתֵיהֶן שֶׁל תֵּבוֹת. יִתָּכֵן שֶׁדּוֹמֶה אֲנִי בְּמִקְצָת לַמְבֻגָּרִים — וַדַּאי זָקַנְתִּי.

5

פֶּרֶק חֲמִישִׁי: יְלָדִים, הִזָּהֲרוּ מֵעֲצֵי בַּאוֹבַּבּ!

في كلّ يوم يم ر كنت أ ّ طلع على شيء جديد من أحوال الكوكب الذي هبط منه الأمير الصغير، فيوماً أعرف كيف كان خروجه منه، ويوماً أعرف كيف كانت رحلته. وكنت ألتقط هذا التقاطاً من مجرد الانتباه إلى ما يبدي من الآراء. في اليوم الثالث عرفت على هذه الطريقة قصة البوبابات!

יוֹם יוֹם נוֹדְעָה לִי חֲדָשָׁה עַל אוֹדוֹת כּוֹכָבוֹ שֶׁל הַנָּסִיךְ הַקָּטָן, עַל הַפְלָגָתוֹ מִשָּׁם וְעַל מַסָּעוֹ. הַדְּבָרִים נִתְגַּלּוּ לִי מְעַט-מְעַט וּבְהֶסַּח-הַדַּעַת. וְכָךְ נוֹדַע לִי בַּיּוֹם הַשְּׁלִישִׁי עַל מַכַּת עֲצֵי הַבַּאוֹבַּבַ.

كان الفضل، هذه الم رة أيضاً، عائداً إلى الخروف في إطلاعي على هذه القصة، فإ ن الأمير الصغير فاجأني على حين غ رة بسؤاله قائلاً:

גַּם דָּבָר זֶה שָׁמַעְתִּי בִּזְכוּת הַכִּבְשָׂה, כִּי הַנָּסִיךְ הַקָּטָן שְׁאָלַנִי לְפֶתַע, כַּאֲחוּז סְפֵקוֹת חֲמוּרִים:

أصحيح أ ن الخرفان تأكل صغار الشجر؟

— הַאִם נָכוֹן הַדָּבָר כִּי הַכְּבָשִׂים אוֹכְלִים שִׂיחִים קְטַנִּים?

وبدا كأّنه في ريب من صحة الأمر. قلت: هذا أمر صحيح لا ش ك فيه.

— כֵּן, נָכוֹן.

قال: ما أسعدني إذاً!

— אִם כֵּן, נָחָה דַעְתִּי!

ولم أدرك ما همه أن يأكل الخرفان صغار الشجر، غير أّنه أردف قائلاً:

לֹא הֲבִינוֹתִי מַדוּעַ כֹּה חָשׁוּב הַדָּבָר שֶׁהַכְּבָשִׂים יֹאכְלוּ שִׂיחִים קְטַנִּים. אוּלָם הַנָּסִיךְ הַקָּטָן הוֹסִיף וְאָמַר:

إذا أكلت الخرفان صغار الشجر، فهي تأكل كذلك البوبابات؟

— אִם כֵּן, אוֹכְלִים הֵם גַּם עֲצֵי בַּאוֹבַּבּ?

فقلت له: أ ن البوبابات ليست من صغار الشجر بل هي من عظامها. يعدل حجم الواحدة منها حجم الكنيسة، فلو ذهبت إلى موطنك بقطيع من الفيلة. لما أتى هذا القطيع على بوبابة واحدة.

הִסְבַּרְתִּי לוֹ כִּי עֲצֵי הַבַּאוֹבַּבּ אֵינָם שִׂיחִים קְטַנִּים, אֶלָּא עֵצִים גְּדוֹלִים כְּמִבְצָרִים. גַּם עֵדֶר פִּילִים לֹא יוּכַל לְבַּאוֹבַּבּ אֶחָד.

فضحك الأمير الصغير عندما تصور في ذهنه قطيع الأفيال في موطنه ثم قال:

עִנְיַן עֵדֶר הַפִּילִים הִצְחִיק אֶת הַנָּסִיךְ הַקָּטָן וְהוּא אָמַר:

إذن لا بد من أن نضع الأفيال بعضها فوق بعض.

— הָיִינוּ צְרִיכִים לְהַעֲמִיד אוֹתָם זֶה עַל גַּבֵּי זֶה…

ثم استدرك وقال:

אַחַר הֵעִיר בְּטוּב-דַּעַת:

أ ن البوبابات تبدأ صغاراً ث م تكبر. قلت:

— עֲצֵי הַבַּאוֹבַּבּ קְטַנִּים הָיוּ לִפְנֵי שֶׁנַּעֲשׂוּ גְדוֹלִים.

هذا صواب. ولكن لماذا تريد أن يأكل الخرفان البوبابات الصغار؟

— נָכוֹן בְּהֶחְלֵט! — אָמַרְתִּי — אוּלָם מַדּוּעַ רוֹצֶה אַתָּה שֶׁהַכְּבָשִים יֹאכְלוּ אֶת עֲצֵי הַבַּאוֹבַּבּ הַקְּטַנִּים?

فأجابني: أيخفى عنك ذلك؟ فكان كمن يقول: إن الأمر على غاية من الوضوح.

כָּכָה זֶה! — הֵשִׁיב, כִּמְדַבֵּר עַל עִנְיָן הַמוּבָן מֵאֵלָיו.

أ ما أنا فأعملت الفكر طويلاً حتّى حللت هذه المشكلة من تلقاء نفسي.

נֶאֱלַצְתִּי לְאַמֵּץ אֶת כָּל כֹּח שִׂכְלִי כְּדֵי לְהַבְהִיר לְעַצְמִי אֶת הַבְּעָיָה הַזֹּאת.

والواقع أن كوكب الأمير الصغير كان مشتملاً كسائر الكواكب على أعشاب مختلفة، منها الصالح ومنها الطالح، وعلى بذور لها صالحة وطالحة.

— וְאָמְנָם נוֹדַע לִי כִּי עַל כּוֹכָבוֹ שֶׁל הַנָּסִיךְ הַקָּטָן, בְּדוֹמֶה לְיֶתֶר הַכּוֹכָבִים, מְצוּיִים עֲשָׂבִים טוֹבִים וְעֲשָׂבִים שׁוֹטִים. לָכֵן יֵשׁ זְרָעִים טוֹבִים שֶׁל עֲשָׂבִים טוֹבִים וּזְרָעִים רָעִים שֶל עֲשָׂבִים שׁוֹטִים.

أ ما البزور فلا تُرى! منها ما ترقد في ضمير الأرض إلى أن يخطر لإحداها أن تستيقظ فتهب من رقدتها وتتمطى ثم تدفع على خوف نحو الشمس أشطاء ندية لا خطر فيها.

אוּלָם זְרָעִים אֵלֶּה סְמוּיִים מִן הָעַיִן. נָמִים הֵם בְּחֶבְיוֹן הָאֲדָמָה עַד שֶׁעוֹלֶה בְּדַעְתּוֹ שֶׁל אֶחָד מֵהֶם לְהִתְעוֹרֵר מִשְּׁנָתוֹ. אָז יִתְמַתַּח מְעַט-מְעַט אֶל מוּל הַשֶּׁמֶשׁ, כְּחוֹשֵשׁ, אַחַר יַעֲלֶה, וְהִנֵּה לְפָנֵינוּ נֶבֶט רַךְ וְנֶחְמָד לְמַרְאֶה.

فإذا كان أشطاء فجلة أو ريحانة تُركت لشأنها ونمت كيف شاءت أ ما إذا كانت عشبة نبتة طالحة وجبت المبادرة إلى اقتلاعها فور عرفانها.

אִם נֶבֶט שֶל צְנוֹנִית אוֹ שֶׁל וֶרֶד הוּא, אֶפְשָׁר לְהַנִּיחַ לוֹ שֶׁיִּגְדַל כִּרְצוֹנוֹ. אַךְ אִם צֶמַח שׁוֹטֶה הוּא — יֵשׁ לְעָקְרוֹ מִיָּד עִם בַּצְבְּצוֹ מִן הָאֲדָמָה.

وكان في كوكب الأمير الصغير بزور فظيعة هي بزور البوبابات وكانت تملأ أرض الكوكب،

עַל כּוֹכָבוֹ שֶׁל הַנָּסִיךְ הַקָּטָן מְצוּיִים הָיוּ זְרָעִים רָעִים וְנוֹרָאִים — זַרְעֵי בַּאוֹבַּבּ.

فإذا نبتت إحداها وتُركت ولم يؤبه لها اشتدت وقويت ثم استحال التخلص منها ثم ع مت أرض الكوكب وغرزت جذورها فيه. فإن كان الكوكب صغيراً وكانت البوبابات كثيرة فجرت الكوكب وذهبت به.

לְעוֹלָם לֹא תִּפָּטֵר מֵעֲצֵי בַּאוֹבַּבּ אִם לֹא תַעַקְרֵם בְּעוֹדָם בְּאִבָּם. הֵם פּוֹרְצִים וּפוֹשְׁטִים עַל פְּנֵי הַכּוֹכָב וְנוֹקְבִים אוֹתוֹ בְּשָׁרְשֵׁיהֶם. וְאִם הַכּוֹכָב קָטָן מִדַּי עֲלוּלִים הֵם לְבַקְּעוֹ לַחֲלוּטִין.

وقد قال لي الأمير فيما بعد: «القضية قضية دربة وانتظام، فإذا انتهى المرء في الصباح من تنظيف نفسه وإصلاح حاله، وجب عليه أن يعنى بتنظيف كوكبه، فيلزم نفسه اقتلاع البوبابة شجرة من أشجار المناطق الحارة تعظم كثيراً.
البوبابات حالما يف رق بينها وبين الرياحين، فإنها جميعاً تتشابه كثيراً في أ ول نبتها. وهذا عمل فيه بعض الملل وإن يكن من السهولة بمكان».

— זוֹהִי שְׁאֵלַת סֵדֶר וּמִשְׁטָר — סָח לִי הַנָּסִיךְ הַקָּטָן כַּעֲבֹר זְמַן-מָה. — בַּבֹּקֶר, לְאַחַר שֶׁאַתָּה מִתְרַחֵץ וּמִתְלַבֵּשׁ, עָלֶיךָ לִדְאֹג גַּם לְנִקָּיוֹן בַּכּוֹכָב שֶׁלְּךָ, לִשְקֹד עַל עֲקִירַת שְׁתִילֵי הַבַּאוֹבַּבּ מִשָּׁעָה שֶׁאֶפְשָר לְהַבְחִין בֵּינֵיהֶם וּבֵין שִׂיחֵי הַשּׁוֹשַׁנִּים, הַדּוֹמִים לָהֶם מְאֹד בְּרֵאשִׁית צְמִיחָתָם. זוֹהִי מְלָאכָה מְשַׁעְמֶמֶת לְמַדַּי, אַךְ קַלָּה מְאֹד.

ونصح لي يوماً بأن أبذل الجهد في رسم صورة جميلة يسهل معها إدخال هذه المبادئ في رؤوس أولاد بلادي.

יוֹם אֶחָד אָמַר לִי הַנָּסִיךְ הַקָּטָן:

وقال: «إذا كانوا يوماً على سفر فلا يبعد أن يجنوا منها ثماراً مفيدة. قد لا يضير المرء أن يؤجل عملاً أما إذا كان عمله اقتلاع البوبابات في مهودها ففي تأجيل عمله الكارثة الكبرى. عرفت كوكباً كان يقطنه ولد كسول فتهاون في اقتلاع ثلاث شجرات صغار…».

— מִן הָרָאוּי שֶׁתָּכִין צִיּוּר יָפֶה כְּדֵי שֶׁיוּכְלוּ הַיְלָדִים בְּאַרְצְךָ לְהָבִין זֹאת יָפֶה. הַדָּבָר יָבִיא לָהֶם תּוֹעֶלֶת אִם יֵצְאוּ לְמַסָּעוֹת בְּיוֹם מִן הַיָּמִים. לְעִתִּים — הוֹסִיף הַנָּסִיךְ הַקָּטָן — אֵין בְּכָךְ רַע כַּאֲשֶׁר דּוֹחִים עֲבוֹדָה לְיוֹם אַחֵר. מַה שֶּׁאֵין כֵּן, כְּשֶהַדְּבָרִים אֲמוּרִים בַּעֲצֵי בַּאוֹבַּבּ; כָּל דְּחִיָּה עֲלוּלָה לְהָבִיא שׁוֹאָה. רָאִיתִי כּוֹכָב בּוֹ שׁוֹכֵן עַצְלָן מֻפְלָג. הוּא הִזְנִיחַ שְׁלשָׁה שִׂיחִים קְטַנִּים…

رسمت هذا الكوكب معتمداً ما أخبرني عنه الأمير الصغير. أنا لا أح ب الوعظ كثيراً غير أّنه قلّ من يعرف خطر البوبابات وما يتعرض له المرء من المهالك إذا قاده القدر يوماً إلى كوكب صغير. ولهذا أشّذ عن خطّتي في تجّنب الوعظ وأقول:

צִיַּרְתִּי אוֹתוֹ כּוֹכָב לְפִי הוֹרָאוֹתָיו שֶׁל הַנָּסִיךְ הַקָּטָן. בְּדֶרֶךְ כְּלָל אֵינִי אוֹהֵב לְהַעֲמִיד פָּנִים שֶׁל מַטִּיף וּמוֹכִיחַ. אַךְ מַכַּת עֲצֵי הַבַּאוֹבַּבּ אֵינָהּ יְדוּעָה לָרַבִּים, וְהַסַּכָּנָה הַנִּשְקֶפֶת לְמִי שֶנִּקְלַע לְאַחַת הַכּוֹכָבִיּוֹת, גְּדוֹלָה כָּל כָּךְ שֶׁהַפַּעַם עָלַי לָצֵאת מִגִּדְרִי וּלְהַזְהִירְכֶם בְּכָל לָשׁוֹן שֶׁל הַזְהָרָה: “יְלָדִים, הִשָּׁמְרוּ לָכֶם מִפְּנֵי עֲצֵי בַּאוֹבַּבּ!”

«أيها الأولاد، حذار، حذار من البوبابات!»
هذا وما عنيت كلّ العناء في رسم هذه الصورة إلا رغبة مني في إنذار أصدقائي بخطر يحوم حولهم كما حام حولي وهم في غفلة عنه، فلهذه الموعظة، كما ترون، قيمة لا يستهان بها.

יְדִידַי הִתְעַלְּמוּ כָּמוֹנִי בְּמֶשֶׁךְ זְמָן רַב מִקִּיּוּמָה שֶל סַכָּנָה זוֹ וּכְדֵי לְהַזְהִירָם מִפָּנֶיהָ טָרַחְתִּי כָּל כָּךְ בַּהֲכָנַת צִיּוּר זֶה. אִם יִלְמְדוּ לֶקַח, עֲמָלִי לֹא הָיָה לַשָּׁוְא.

وقد تقولون متسائلين: ليس في هذا الكتاب رسوم تعادل بروعتها وعظمتها صورة البوبابات. فلم هذا الإهمال! فأقول: قد حاولت ولم أنجح، أما صورة البوبابات فكان العامل الأكبر في إجادتي رسمها شعوري بالحاجة إليها.

וְאִם תִּשְׁאָלוּנִי: מַדּוּעַ אֵין בְּסֵפֶר זֶה עוֹד צִיּוּרִים נֶהְדָּרִים כְּצִיּוּר עֲצֵי הַבַּאוֹבַּבּ? — אָשִׁיב לָכֶם בְּפַשְׁטוּת: נִסִּיתִי גַּם נִסִּיתִי, אַךְ הַצִּיּוּרִים הָאֲחֵרִים לֹא עָלוּ יָפֶה. אוּלָם שָׁעָה שֶׁצִּיַּרְתִּי אֶת עֲצֵי הַבַּאוֹבַּבּ, חַשְׁתִּי שֶׁהָעִנְיָן דָּחוּף בְּיוֹתֵר.

6

פֶּרֶק שִׁשִּׁי: יָפָה שְׁקִיעַת הַשֶּׁמֶשׁ לְלֵב עָצוּב

أيها الأمير الصغير، لم أدرك ما أنت فيه من الكآبة إلا شيئاً فشيئاً. مضى عليك زمن لم يكن لك فيه من سلوى سوى النظر إلى غروب الشمس في سكون المساء. عرفت هذا الأمر الجديد عن مجرى حياتك عندما قلت لي في صباح اليوم الرابع:

אֲהָהּ, נְסִיכִי הַקָּטָן! מְעַט-מְעַט עָמַדְתִּי עַל סוֹד חַיֶּיךָ הַנּוּגִים. לֹא מָצָאתָ לְךָ עֹנֶג אַחֵר מֵאֲשֶׁר נֹעַם שְׁקִיעוֹת הַשֶּׁמֶשׁ. פְּרָט חָדָשׁ זֶה נוֹדַע לִי בְּבָקְרוֹ שֶׁל הַיּוֹם הָרְבִיעִי, שָׁעָה שֶׁאָמַרְתָּ לִי:

أحب كثيراً غروب الشمس. ألا تصحبني فنرى الشمس حين تغرب؟

— שְׁקִיעוֹת הַשֶּׁמֶשׁ חֲבִיבוֹת עָלַי מְאֹד. הָבָה נִתְבּוֹנֵן לִשְׁקִיעַת הַשֶּׁמֶשׁ!..

قلت: لا بد من أن ننتظر طويلاً.

— אוּלָם עָלֵינוּ לְהַמְתִּין — אָמַרְתִּי.

قال: وماذا ننتظر؟

— לְהַמְתִּין לְמָה?

قلت: ننتظر إلى أن تجنح الشمس للغروب.

— לְהַמְתִין עַד שֶׁתַּגִּיעַ שְׁעַת הַשְּׁקִיעָה.

فبدتَ عليك الدهشة في بدء الأمر ثم ضحكتَ من نفسك وقلت:

תְּחִלָּה הֻפְתַּע מְאֹד, אַחַר הִצְטַחֵק וְאָמַר:

حسبتني لا أزال في موطني.

— נִדְמֶה לִי כָּל הַזְּמָן כִּי עוֹדֶנִּי בְּבֵיתִי!

لا يخفى على أحد أ ن الشمس تغرب في فرنسا بينما تكون الولايات المتحدة في رائعة الظهيرة، فلو استطاع المرء أن ينتقل في دقيقة من الولايات المتحدة إلى فرنسا لشهد فيها غروب الشمس.

— הַכֹּל יוֹדְעִים כִּי בְּהַגִּיעַ שְעַת צָהֳרַיִם בְּאַרְצוֹת-הַבְּרִית, שׁוֹקַעַת הַשֶּׁמֶשׁ בְּצָרְפַת. יְכוֹלִים הָיִינוּ לַחֲזוֹת בִּשְׁקִיעָה זוֹ אִלּוּ הִגַּעְנוּ לְצָרְפַת בְּמֶשֶׁךְ דַּקָּה אַחַת.

غير أ ن فرنسا لسوء الطالع، بعيدة جداً عن الولايات المتحدة. أ ما في كوكبك الصغير فيكفيك أن تجر كرسيك بعض خطوات فترى الشفق كلما ع ن لك أن تراه.

לְדַאֲבוֹנֵנוּ, צָרְפַת רְחוֹקָה מִדַּי. אַךְ עַל כּוֹכָבְךָ הַקָּטָן יָכֹלְתָּ עַתָּה לְהָזִיז אֶת כִּסְאֲךָ כַּמָּה צְעָדִים כְּדֵי לִרְאוֹת אֶת דִּמְדּוּמֵי הַשְּׁקִיעָה כָּל שָׁעָה שֶׁתִּרְצֶה בְּכָךְ…

قلت لي: رأيت يوماً الشمس تغرب ثلاثاً وأربعين مرة.

— יוֹם אֶחָד — סִפֵּר לִי — רָאִיתִי אֶת שְׁקִיעַת הַשֶּׁמֶשׁ אַרְבָּעִים וְאַרְבַּע פְּעָמִים!

ثم أردفت:

אַחַר הוֹסִיף וְאָמַר:

لا تجهل أ ن المرء، إذا اشتدت كآبته أحب أن يرى الشمس عند غروبها.

— אַתָּה יוֹדֵעַ… טוֹב לִרְאוֹת אֶת שְׁקִיעוֹת הַשֶּׁמֶשׁ כְּשֶׁהִנְּךָ עָצוּב מְאֹד…

فقلتُ: أكنت على هذا الحد من الكآبة عندما رأيت الشمس تغرب ثلاثاً وأربعين مرة؟

— וּבְכֵן, הָיִיתָ עָצוּב מְאֹד אוֹתוֹ יוֹם שֶבּוֹ רָאִיתָ אַרְבָּעִים וְאַרְבַּע שְׁקִיעוֹת?

غير أن الأمير الصغير لم يجب.

אוּלָם הַנָּסִיךְ הַקָּטָן הֶחֱרִישׁ וְלֹא הֱשִׁיבַנִי דָבָר.

17

פֶּרֶק שְׁבִיעִי: אַשְׁרֵי הָאוֹהֵב פֶּרַח אֶחָד וְיָחִיד

في اليوم الخامس عرفتُ شيئاً جديداً عن الأمير الصغير، وكان الفضل في ذلك كما كان من قبل راجعاً إلى الخروف. ألقى سؤاله ت واً وعلى حين غ رة كأّنما هو نتيجة تفكير عميق في معضلة حاول حّلها.

בַּיּוֹם הַחֲמִישִׁי נוֹדַע לִי — גַּם הַפַּעַם הוֹדוֹת לַכִּבְשָׂה — סוֹד חַיָּיו שֶל הַנָּסִיךְ הַקָּטָן. הוּא שְׁאָלַנִי לְפֶתַע פִּתְאֹם, לְלֹא כָּל הַקְדָּמוֹת, כְּאִלּוּ הָיְתָה שְׁאֵלָתוֹ פְּרִי הִרְהוּרִים מְמֻשָּׁכִים:

قال: إذا كان الخروف يأكل صغار الشجر فهو يأكل الأزهار أيضاً!

— כִּבְשָׂה הָאוֹכֶלֶת שִיחִים קְטַנִּים כְּלוּם אוֹכֶלֶת הִיא גַּם פְּרָחִים?

قلت: الخروف يأكل كلّ شيء يجده في طريقه.

— כִּבְשָׂה — עָנִיתִי — אוֹכֶלֶת כָּל דָּבָר הַמִּזְדַּמֵּן לָהּ בְּדַרְכָּהּ.

قال: وهل يأكل الأزهار ذات الشوك؟

— וַאֲפִילוּ פְּרָחִים בַּעֲלֵי חוֹחִים?

قلت: يأكل حّتى الأزهار المشوكة.

— כֵּן, אֲפִילוּ פְּרָחִים בַּעֲלֵי חוֹחִים.

قال: وما نفع الأشواك إذاً؟

— וּלְמָה מְשַׁמְּשִׁים הַחוֹחִים?

ما كنتُ أدري ما نفعها. وكنت عندئذٍ منهمكاً في ف ك لولب في المح رك استعصى عل ي وقد خشيت أن يطول الزمن قبل التم ّ كن من إصلاح الخلل فيتح رج الموقف، ولا سيما أ ن ماء الشرب آخذ في النفاذ.

לֹא יָדַעְתִּי לְהָשִׁיב עַל שְׁאֵלָתוֹ. אוֹתָה שָׁעָה טָרַחְתִּי לְחַלֵּץ בֹּרֶג בִּמְנוֹעַ הָאֲוִירוֹן שֶׁנִּתְהַדֵּק יֶתֶר עַל הַמִּדָּה, שָׁרוּי הָיִיתִי בִּדְאָגָה רַבָּה: הַקִּלְקוּל בָּאֲוִירוֹן נִרְאָה לִי כָּעֵת חָמוּר מְאֹד וּמֵי הַשְּתִיָּה שֶׁנּוֹתְרוּ עִמִּי אָזְלוּ וְהָלְכוּ בִּמְהִירוּת מַבְהִילָה.

وكرر الأمير السؤال قائلاً: الأشواك ما نفعها؟

— מַה צֹּרֶךְ בַּחוֹחִים?

فإنه ما كان ليتخّلى عن سؤال طرحه بل يل ح فيه ويبالغ في إلحاحه. وكان اللولب المستعصي قد أثار سخطي فأجبته جواباً لا طائل تحته.

הַנָּסִיךְ הַקָּטָן לֹא נָהַג לַחְדֹּל מִשְּׁאֵלָה שֶׁהִצִּיג עַד אִם זָכָה לִתְשׁוּבָה. הַקִּלְקוּל בַּמָּנוֹעַ הִרְגִּיזַנִי מְאֹד וּכְדֵי לָצֵאת יְדֵי חוֹבָה אָמַרְתִּי:

قلتُ له: الأشواك لا تفيد شيئاً. إن هي إ ّ لا مظهر من مظاهر سوء الخلق عند الأزهار.

— אֵין כָּל תּוֹעֶלֶת בַּחוֹחִים. הַפְּרָחִים מְגַדְּלִים אוֹתָם אַךְ וְרַק כְּדֵי לְהַכְעִיס!

فقال متعجباً: ماذا؟

— בֶּאֱמֶת?

وبعد أن وجم قليلاً صاح بي وفي نبرة صوته نبرة الحاقد:

הַנָּסִיךְ הַקָּטָן שָׁתַק רֶגַע, אַחַר הֵטִיחַ כְּלַפַּי דְּבָרִים שֶׁהָיָה בָּהֶם מִשּׁוּם תַּרְעֹמֶת:

أنا لا أصدق ما تقول. إن الأزهار ضعيفة البنية ساذجة الطبع. تعمل على طمأنة نفسها قدر استطاعتها، فإذا تسّلحت بالأشواك حسبت أّنها تبعث الرعب في القلوب.

— אֵינֶנִּי מַאֲמִין לְךָ! הַפְּרָחִים תְּמִימִים וְחַסְרֵי-יֶשַׁע. מְבַקְשִׁים לְהָגֵן עַל עַצְמָם בְּמֵיטַב יְכָלְתָּם וּסְבוּרִים כִּי הֵם מְטִילִים אֵימָה בְּחוֹחֵיהֶם…

فلم أحر جواباً وكنت عندئذِ أف ّ كر في نفسي قائلاً: إذا ظلّ هذا اللولب على المقاومة أطرته بضربة من المطرقة. عاد الأمير فش وش مجرى أفكاري وقال:

לֹא הֲשִׁיבוֹתִי דָבָר. אוֹתוֹ רֶגַע אָמַרְתִּי בְּלִבִּי: “אִם מוֹט זֶה לֹא יִסַּב, אֶעֶקְרֶנוּ בְּפַטִּישׁ”.
אוּלָם הַנָּסִיךְ הַקָּטָן הִסִּיחַ שׁוּב אֶת דַּעְתִּי מֵהָעִנְיָן הַמַּטְרִיד.

أتظ ن أنت أ ن الأزهار…

— הַאֻמְנָם סָבוּר אַתָּה כִּי הַפְּרָחִים?..

فقطعت كلامه قائلاً: كلا، كلا. أنا لا أظ ن شيئاً. قد أجبتك جواباً في الهواء لا طائل تحته فأنا أهتم الآن لأمور جدية!

— לֹא וָלֹא! — קָרָאתִי — אֵינִי סָבוּר וְלֹא כְּלוּם. אָמַרְתִּי מַה שֶּׁאָמַרְתִּי כְּדֵי לָצֵאת יְדֵי חוֹבָה. הֲרֵינִי עָסוּק כָּעֵת בְּעִנְיָנִים רְצִינִיִּים.

فنظر إلي بدهشة وقال:

הַנָּסִיךְ הַקָּטָן הֵצִיץ בִּי כְּמֻכֵּה תִּמָּהוֹן.

أمور جدية؟

— עִנְיָנִים רְצִינִיִּים!

وكان يراني والمطرقة بيدي وأصابعي سود من الشحم وأنا منحنِ من فوق هّنةِ تبدو في عينه على غاية من القبح، ثم قال:

הוּא הִסְתַּכֵּל בִּי בְּעָמְדִי כָּפוּף עַל הַמָּנוֹעַ, שֶׁהָיָה בְּעֵינָיו מִין חֵפֶץ מְכֹעָר בְּתַכְלִית, בְּיָדַי הַפַּטִּישׁ וְאֶצְבְּעוֹתַי שְׁחוֹרוֹת מִשֶּׁמֶן הַסִּיכָה.

إّنك لتتكلم ككبار الناس!

— אַתָּה מְדַבֵּר מַמַשׁ כְּמוֹ הַמְבֻגָּרִים! — הֵעִיר הַנָּסִיךְ הַקָּטָן.

فخجلت بعض الخجل من نفسي، أ ما هو فلم يرأف بخجلي بل تابع قائلاً:

הִתְבַּיַּשְׁתִּי בְּמִקְצָת. אַךְ הוּא הוֹסִיף קָשׁוֹת:

إنك لا تميز بين الأشياء بل تخلط بينها جميعاً!

— אַתָּה מְעַרְבֵּב אֶת הַדְּבָרִים, אַתָּה מְבַלְבֵּל הַכֹּל!..

وكان مستشيطاً غيظاً، يهت ز من غيظه فيرتجف في الهواء شعره الذهب ي، ثم قال:

הַנָּסִיךְ הַקָּטָן רַָגַז מְאֹד. הוּא נִעֵר אֶת תַּלְתַּלָּיו הַזְּהֻבִּים וְאָמַר:

عرفتُ كوكباً كان فيه رجلٌ قرمز ي اللون. ما شم يوماً زهرة ولا نظر إلى نجمة ولا أح ب أحداً فكان انهماكه طوال حياته في جمع الأرقام، وكان يردد في يومه، من صبحه إلى مسائه، ما قلت أنت: «أنا رجل رزين، أنا رجل رزين» وكان ينتفخ كبراً لكّنه ما كان رجلاً بل ضرباً من الفطر.

— מַכִּיר אֲנִי כּוֹכָב, שָׁם שׁוֹכֵן אָדָם שֶׁפָּנָיו מְכֻרְכָּמִים. אִישׁ זֶה לֹא הֵרִיחַ פֶּרַח מִיָּמָיו. מֵעוֹדוֹ לֹא הִסְתַּכֵּל בְּכוֹכָב, אַף לֹא אָהַב אָדָם מֵעוֹלָם. מִיָּמָיו לֹא עָשָׂה דָבָר זוּלַת חִבּוּר מִסְפָּרִים. בְּמֶשֶׁךְ כָּל שְׁעוֹת הַיּוֹם הוּא חוֹזֵר וְאוֹמֵר כָּמוֹךָ: "אָנֹכִי אָדָם רְצִינִי! “אָנֹכִי אָדָם רְצִינִי!” וּבְאָמְרוֹ כֵּן הוּא מִתְנַפֵּחַ מֵרֹב גַּאֲוָה. אַךְ יְצוּר זֶה אֵינֶנּוּ אָדָם — זוֹהִי פִּטְרִיָּה!

قلت: ماذا؟

— מָה?!..